Tác giả Hữu Loan Đả Ra Đi
Nhà thơ Hữu Loan (h́nh chụp năm
2004)
Vào lúc 19g00 tối nay 18.3.2010, nhà thơ Hữu Loan, tác giả của bài thơ "Màu tím hoa sim" đă vĩnh viễn từ giă cơi đời khi chuẩn bị bước sang tuổi 95 (12.4.1916 – 18.3.2010). Trong lúc chờ đợi con cái về đông đủ, bà Nhu, vợ ông và 4 người con ở quê đă khâm liệm đặt ông vào quan tài yên nghỉ vào lúc 23g cùng ngày.
Nhà thơ Hữu Loan tên đầy đủ là Nguyễn Hữu Loan, quê làng Vân Hoàn, xă Nga Lĩnh, huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa. Ông đậu tú tài nhưng về quê mở trường dạy học và hoạt động phong trào Mặt trận B́nh dân. Năm 1943 , ông gây dựng phong trào Việt Minh. Cách mạng Tháng Tám nổ ra, ông làm Phó chủ tịch Uỷ ban khởi nghĩa huyện Nga Sơn. Sau Cách mạng Tháng Tám, ông được cử làm Uỷ viên Văn hóa trong Uỷ ban hành chính lâm thời tỉnh Thanh Hóa, phụ trách các ty: Giáo dục, Thông tin, Thương chính và Công chính. Kháng chiến chống Pháp ông thuộc Đại đ̣an 304. Sau năm 1954, ông làm việc tại báo Văn Nghệ
Bài thơ "Đèo cả" mở đầu sự nghiệp thi văn của ông đă vang danh khắp chiến trường kháng chiến chống Pháp. Tiếp đó, người vợ đầu tiên Nguyễn Thị Ninh mất (1949) và ông nghe tin dữ khi đang trên đường hành quân khiến ông đă viết lên những vần thơ bất hủ "Màu tím hoa sim" đi sâu vào ḷng người cho đến tận bây giờ và có lẽ cũng là măi măi.
Lấy người vợ thứ hai vào năm 1954, bà Nguyễn Thị Nhu, ông tiếp tục làm ở báo Văn Nghệ cho đến khi bị đi tù với nỗi oan nghiệt dính vào nghiệp văn chương. Ra tù, ông trở về quê đục đá kiếm sống nuôi 10 người con và sống với những kư ức vừa đẹp đẽ vừa đau thương cho đến ngày hôm nay, bên cạnh người vợ tần tảo, thủy chung.
Đêm nay, xin thắp một nén hương thiêng vĩnh biệt linh hồn người thi sĩ đáng kính.
Ngân Hà
Điều ít biết về 'Màu tím hoa sim' của Hữu
Loan
Đến
nay, "Màu tím hoa sim" được xem là một trong những bài thơ t́nh hay nhất của
thế kỷ 20 và là bài thơ đầu tiên được mua bản quyền bởi một doanh nghiệp với
giá 100 triệu đồng. Nhưng quanh sự kiện này, cũng không ít độc giả c̣n thắc
mắc về bản cũ và bản mới chỉnh sửa sau này của bài thơ. Tại Sài G̣n, trước năm
1975, giới văn nghệ sĩ cũng như đông đảo bạn đọc yêu thích thơ nhạc đều rất
quen thuộc với bài Màu tím hoa sim của nhà thơ Hữu Loan. Tuy bấy giờ tác giả
đang sống ngoài Bắc, nhưng tác phẩm ấy đă chiếm một chỗ đứng trong ḷng người
yêu thơ miền Nam. Bài thơ được giới thiệu không những qua sách báo, mà c̣n
được phổ nhạc, hát rộng răi trên đài phát thanh, các buổi tŕnh diễn văn nghệ
trên sân khấu đương thời, nhất là vào những năm thập niên 60 của thế kỷ 20.
Bản Màu tím hoa sim thời ấy ngắn hơn bản tác giả công bố sau này. Nghĩa là
dừng lại, chấm hết ở mấy câu: "Tôi hát trong màu hoa. Áo anh sứt chỉ đường tà.
Vợ anh mất sớm, mẹ già chưa khâu" chứ không có thêm “Tôi ví vọng về đâu. Tôi
với vọng về đâu. Áo anh nát chỉ dù lâu...” ở cuối bài như sau này.
So với bản Màu tím hoa sim "nay" th́ bản "xưa" tuy ngắn hơn nhưng ư thơ đi rất
trọn nghĩa, trọn t́nh, không trúc trắc, không khiến người đọc phải dừng lại
suy nghĩ. Nhà thơ có quyền sửa thơ của ḿnh, hoặc thêm vào những đoạn mới.
Song về phía những độc giả đă cảm nhận, yêu thích, hoặc có những kỷ niệm gắn
bó với Màu tím hoa sim theo bản cũ th́ khó "làm quen" với những đoạn mới, chữ
mới, với hơi thơ có vẻ xa lạ với bài thơ từng biết. Do vậy, một số độc giả đă
tỏ ra tâm đắc với bài Màu tím hoa sim trước kia. Nhưng dù Màu tím hoa sim bản
"xưa" hay "nay" vẫn chỉ để viết về một người, một mối t́nh.
Đó là người vợ trẻ Đỗ Thị Lệ Ninh đă mất sau ngày cưới không lâu v́ chết đuối.
Các anh của “nàng”, theo tài liệu của Hàn Anh Trúc là 3 người có thực ở chiến
trường Đông Bắc. Đó là Đỗ Lê Khôi - tiểu đoàn trưởng hy sinh trên đồi Him Lam,
Đỗ Lê Nguyên nay là Trung tướng Phạm Hồng Cư và Đỗ Lê Khang - nguyên Thường vụ
Trung ương Đoàn. Hữu Loan kể và Hàn Anh Trúc ghi lại trong một cuốn biên khảo
văn học rằng, bố vợ ông trước kia làm thanh tra nông lâm ở Sài G̣n nên “vợ
ḿnh sinh ở trong ấy, quen gọi mẹ bằng má”, bài thơ mới có câu “má tôi ngồi
bên mộ con đầy bóng tối”. Hàn Anh Trúc viết là Hữu Loan sáng tác bài thơ ngay
tại mộ người vợ trẻ, rồi: "ghi vào chiếc quạt giấy để lại nhà một người bạn ở
Thanh Hóa. Bạn anh đă chép lại và chuyền tay nhau suốt những năm chiến tranh".
Điều đó đă được chính nhà thơ Hữu Loan xác nhận.
Web Một Thời Phan Châu Trinh Đà Nẵng
http://phanchautrinhdanang.com/