Nguyễn-Xuân
Nghĩa
...người ta biến Đống Đa thành đống
rác của Tầu!
V́ sao không có Đống Đa?
Từ năm 1789, cứ đến mùng năm Tết chúng ta đều nhớ đến chiến công Đống Đa của
Quang Trung Hoàng đế vào mùa Xuân Kỷ Dậu đó. Bài này không ra ngoại lệ.
Nhưng nh́n từ một giác độ khác về đến ngày nay.
Sau Đống Đa 1789 đúng 160 năm, một biến cố đă ảnh hưởng đến Việt Nam mà khá
nhiều người Việt ḿnh khi đó lại không biết: Cộng sản Trung Hoa chiến thắng
và Mao Trạch Đông thành lập Cộng ḥa Nhân dân Trung Quốc vào tháng 10 năm
1949. Nhờ đó, Cộng sản Việt Nam mới có Điện Biên Phủ 1954, rồi hai thập niên
chiến tranh "giải phóng" kết thúc năm 1975. Từ đó, đất nước thống nhất dưới
chế độ Cộng sản.
Một biến cố khác cũng có ảnh hưởng tương tự mà nhiều người Việt không để ư.
Đúng 200 năm sau trận Đống Đa, Liên bang Xô viết bắt đầu tan ră cùng với sự
sụp đổ của bức tường ô nhục tại Bá Linh năm 1989 và Trung Quốc bị khủng
hoảng nên mới có vụ thảm sát Thiên an môn năm đó.
Biến cố ấy trong thế giới Cộng sản dẫn đến hai hậu quả tại Việt Nam.
V́ ỷ thế Liên Xô sau "Đại thắng mùa Xuân 1975", lănh đạo Hà Nội đ̣i chơi cha
chơi trèo, nên bị Bắc Kinh cho một bài học nảy lửa vào năm 1979. Năm đó là
lần đầu tiên từ Đống Đa 1789 mà chiến tranh Hoa-Việt lại bùng nổ, và thực tế
kéo dài đến 1988. Mà khác với Đống Đa và mọi cuộc chiến Hoa-Việt khác trong
lịch sử, không viên tướng nào của Trung Quốc phơi thây ngoài chiến địa hoặc
phải treo cổ tự ải!
Khi Liên Xô bắt đầu tan ră năm 1989, Hà Nội quên hẳn chuyện xưa mà cúi đầu
lạy giặc làm cha: chuẩn bị tái thần phục Bắc Kinh. Và tiến hành đổi mới theo
kiểu cải cách của Trung Quốc. Cho kính tế một chút tự do để sức sản xuất của
người dân sẽ kéo đất nước ra khỏi khủng hoảng, mà đảng vẫn giữ quyền toàn
trị, và đảng viên có quyền trưng thu. Bên trong, chủ nghĩa "tư bản nhà nước"
và sự xuất hiên của hệ thống "tư bản đỏ" là hậu quả tất yếu. Bên ngoài là
quan hệ phụ dung với Trung Quốc, được trang trí bằng 16 chữ vàng.
Đó là dấu mốc 1989! Một cách kỷ niệm đầy ô nhục của 200 năm trận Đống Đa.
Ngày nay, bị dày xéo măi, đất và nước đă biến thành bùn....
Nhưng v́ sao mới chỉ có 200 năm, nước nhà đă giật lùi như vậy vào quỹ đạo
Trung Quốc?
***
Xin hăy nh́n lại cuốn lịch xưa....
Nhà Tây Sơn khởi nghiệp từ Tân Măo 1771, dựng nghiệp từ Kỷ Dậu 1789, bắt
đầu suy tàn khi Quang Trung thăng hà năm Nhâm Tư 1792, mà tồn tại thêm 10
năm cho đến Nhâm Tuất 1802. Đó là khi Gia Long thực sự thống nhất đất nước.
Nỗ lực thống nhất khởi đi từ Nguyễn Huệ lại do Nguyễn Ánh hoàn thành.
Mà xét cho cùng th́ lề lối cai trị sau khi thống nhất là một tai họa!
Nước Nam thật ra lụn bại từ giữa thế kỷ 15, 130 năm sau khi sáng lập nhà Lê.
Việc thống nhất sở dĩ đặt ra là do hoàn cảnh phân ly chia cắt, chuyện "nhất
giang lưỡng quốc" đợt đầu. Thời điểm mấu chốt là năm 1558, khi Nguyễn Hoàng
xin rời Thăng Long vào Thuận Hoá để thoát nạn Trịnh Kiểm - mà cũng là để mở
cơi. Từ đó, chín đời Chúa Nguyễn đă có công khai phá lănh thổ xưa kia bị thu
hẹp vào vùng châu thổ sông Hồng, sông Mă ở mạn Bắc.
Đáng chú ư hơn thế, các Chúa Nguyễn c̣n làm đảo lộn "trật tự Đông Nam Á" với
một Đàng Trong thù phú, giao tiếp với thiên hạ một cách hiên ngang b́nh đẳng.
Đặc biệt là không hề sợ sệt khúm núm với Thiên triều phương Bắc.
Người dân Đàng Trong cũng thế, họ sống trong một thế giới cởi mở, sự tiên
báo của hiện tượng quốc tế hóa tại miền Nam sau 1954. Và toàn cầu hóa của
thế giới ngày nay.
Cũng do địa dư h́nh thể, nửa duới h́nh chữ S của nước Nam đă hoàn thành vào
thời đại này.
Đấy là nơi thuận tiện cho giao lưu hàng hải với các nước Đông Nam Á, chứ
không bị kẹt giữa Hạ Long và đảo Hải Nam trong Vịnh Bắc Bộ. Hoàn cảnh địa dư
khách quan ấy, cùng tài năng Nguyễn Huệ, c̣n giải thích v́ sao Việt Nam
không chỉ giỏi về thủy chiến với những trận đánh trên sông đă lừng danh lịch
sử như Bạch Đằng, Chương Dương, mà c̣n có nhiều trận hải chiến ngoài biển,
từ Quy Nhơn xuống Côn Sơn qua Phú Quốc đến tận Vịnh Xiêm La....
Nh́n ra thế giới bên ngoài, trong khoảng thời gian đằng đẵng từ thế kỷ 15
đến cuối thế kỷ 20, thực tế là từ khi Columbus t́m ra "Tân Thế Giới" đến
ngày Liên Xô sụp đổ, Âu Châu đă khuynh đảo và chi phối toàn thế giới. Trong
khi đó, Trung Quốc chỉ là cường quốc lục địa và c̣n có lúc quay đầu vào núi
để ngỏ đại dương cho xứ khác.
Họ hụt mất cơ hội của Columbus sau bảy chuyển hải hành của Tam bảo Thái giám
Trịnh Ḥa v́ nội loạn, v́ rợ Hung Nô phía Bắc và v́ công khố kiệt quệ sau
hai chục năm chiếm đóng Việt Nam, từ 1407 đến 1427. Rồi từ lệnh "hải cấm"
đời Minh sau khi Trịnh Hoà tạ thế đến sau này, Trung Quốc chưa từng là cường
quốc đại dương. Nếu có "hải chiến" th́ là với cướp biển, hải tặc hay "nụy
khấu" Nhật Bản....
Nh́n lại chuyện Đông hải dậy sóng ngày nay, chúng ta nên giật ḿnh về chi
tiết đó từ phía Việt Nam và Trung Quốc. Trung Quốc đang muốn thành cường
quốc hải dương, Việt Nam th́ đẩy cả nước về phận giun dế, chỉ c̣n cái bao tử
suy nghĩ thay cho cái đầu.
Điều ǵ đă xảy ra tại Việt Nam?
V́ sao một dân tộc từng là cường quốc Đông Nam Á thời Trịnh Nguyễn, đă đánh
tan đạo quân xâm lược của nhà Đại Thanh vào thời cực thịnh của họ, mà lại
lụn bại dần và bị Trung Quốc uy hiếp ngoài biển lẫn bên trong như ngày nay?
Người ta nói chuyện dân trí thấp kém, c̣n dân khí thấp hèn th́ tại ai?
***
Trong hơn hai trăm năm Trịnh Nguyễn phân tranh, các Chúa Nguyễn giữ thế thủ
với nhà Trịnh, họ vẫn tỏ vẻ tuân phục vua Lê vô quyền và c̣n sẵn sàng... nộp
thuế: triều Nguyễn theo đuổi ưu tiên khác. Và không hề coi Bắc Kinh là Thiên
triều, Trung Quốc là mẫu mực! Thương nhân, hải tặc hay cựu trào người Hoa mà
xiêu tán vào Đàng Trong th́ được đối xử b́nh đẳng. Nếu có tài th́ được vận
dụng thành sức mạnh kiến quốc, như khách trú, không là thái thú, quan thầy.
Với người Hoà Lan, Bồ Đào Nha hay Nhật Bản, hoặc dân Mă Lai, Xiêm La, Gia Va
hay Giang Lưu Ba, v.v... người Đàng Trong cũng có thái độ hữu nghị, khi có
lợi th́ cùng khai thác. Trong thời tranh hùng đó, sử sách Đàng Ngoài dĩ
nhiên không biết - hoặc không ghi lại sự thể cho đúng.
Nhưng khi Gia Long thống nhất đất nước từ năm 1802, ưu tiên của ông lại là
củng cố đế nghiệp, và triều Nguyễn của ông tự coi như một nối tiếp chính
thống của triều Lê, dưới ánh sáng của phương Bắc. Bộ Luật Gia Long là bản
sao hắc ám của Luật nhà Thanh, tụt hậu rất xa so với bộ Luật Hồng Đức đă khá
tiến bộ thời Lê Thánh Tông. Mà các sử thần triều Nguyễn cũng ít nhấn mạnh
đến công tŕnh dựng nước của Đàng Trong v́ các Chúa khi đó không... đi vào
chính quy nền nếp theo kiểu Trung Hoa.
Nói ra cho gọn, triều Nguyễn Sơ đă tự Hán hóa mạnh và không chỉ xóa sạch
lịch sử "Ngụy Tây" của nhà Tây Sơn mà c̣n khép lại độ mở quốc tế của Đàng
Trong. Nước Nam khi đó trở về hoàn cảnh của sinh vật di động trong không
gian hai chiều Nam Bắc. Mà Thiên triều mới là Bắc đẩu.
Từ đó nước nhà lụn bại dần để không c̣n sức quật khởi khi các nước Tây
phương trở lại.
Đến đời Tự Đức th́ nước Nam thống nhất đă mất chủ quyền, rồi bị chia hai,
chia ba.... Khi quân Pháp tấn công, triều đ́nh phân vân bất định về hai lẽ
chiến ḥa, nếu có đởm lược lắm th́ cũng chỉ nghĩ đến chuyện cầu viện phương
Bắc. Mà nhà Đại Thanh từ sau thời Đạo Quang đă lụn bại dần chứ hết c̣n hùng
khí như thời Khang Hy hay Càn Long.
Nước Nam cùng quẫn đến nỗi cầu cả giặc Cờ Đen, Cờ Trắng, Cờ Vàng, dư đảng
của phong trào nổi loạn Thái b́nh Thiên quốc. Quyết định nhu nhược và nguy
hiểm ấy khiến một vơ quan triều Tự Đức là Ông Ích Khiêm phải than phiền – và
cảnh báo:
Đến khi có giặc phải thuê Tàu!
Từng phen vơng giá mau chân nhẩy
Đến bước chông gai thấy mặt đâu?
Tiền bạc quyên hoài dân xác mướp
Trâu dê ngày hiến đứa răng bầu!
Ai ôi hăy chống trời Nam lại
Kẻo nữa dân ta phải cạo đầu.
Sau đấy, là ngày nay, dân ta không phải cạo đầu mà phải cúi đầu.
Chỉ v́ sự nghiệp đấu tranh giành độc lập cho Việt Nam đă bị người Cộng sản ḥa chung vào sự nghiệp xây dựng xă hội chủ nghĩa, không với mẫu mực Liên Xô th́ với màu sắc Trung Quốc. Và y như trong thời Nguyễn Sơ, cũng lại cầu viện Trung Quốc trong cuộc chiến với Tây phương.
Tới khi Liên Xô tan ră, Việt Nam bị hút chặt vào một cực c̣n lại, là Trung Quốc. Bị lănh đạo phế bỏ vơ công, người dân không được quyền chống đỡ. Dù chỉ là biểu t́nh phản đối cũng chẳng được. Bị chế độ kiểm soát và làm thịt từng mảng, xứ sở trôi vào trật tự Trung Hoa, nhiều địa phương tự động hành xử như phiên trấn của phương Bắc.
Việt Nam trong thế kỷ 21 bị kéo về Việt Nam vào đầu thế kỷ 19, khi lănh đạo chỉ nghĩ đến việc củng cố quyền lực chính trị trên đầu người dân, bất chấp nguy cơ ngoại xâm từ phương Bắc.
Một ṿng chân trời rất khái quát ấy có thể giải thích v́ sao không có Đống Đa: người ta biến Đống Đa thành đống rác của Tầu! Hăy nh́n hài kịch là cuốn phim về Lư Công Uẩn trong dịp kỷ niệm "Ngàn Năm Thăng Long" th́ rơ.... Chính trị hôn ám đă làm suy đồi cả nền văn hoá cho nên có muốn gột rửa th́ phải mất nhiều thế hệ.
Đầu năm mà nói về chuyện này th́ chẳng ai vui, nhưng từ mấy năm qua, nhiều người về nhà ăn Tết đă ngạc nhiên đến tê tái khi thấy chẳng c̣n ai nhắc đến Đống Đa hay Nguyễn Huệ nữa.
Bao giờ th́ việc ngày Tết thắp nhang trước đền thờ Quang Trung sẽ là cái tội?